Welkom

Voor veel planten- en diersoorten hebben kleine stilstaande wateren een grote betekenis en diverse vaatplanten, amfibieën, reptielen, vogels, zoogdieren en insecten zijn volledig afhankelijk van dit leefmilieu. Niet voor niets kan er in veel gevallen dan ook worden gesproken over ‘oases van biodiversiteit’. De functie van deze wateren kan per soort verschillen. Voor sommige vaatplanten vormen zij geschikte groeiplaatsen en voor fauna bijvoorbeeld geschikte foerageer- of voortplantingsplaatsen. Hoewel kleine wateren qua oppervlakte slechts een zeer klein deel van de totale oppervlakte in beslag nemen, hebben zij zeer grote invloed op het aantal soorten dat binnen gebieden voorkomt. Echter, de aandacht voor aquatische milieus gaat vooral uit naar de grotere wateren zoals de Waddenzee, meren, rivieren en recentelijk ook beken. Aandacht voor kleine wateren (inclusief omliggende landschapselementen), hun rol binnen het ecosysteem en de sterke achteruitgang in zowel kwantiteit als kwaliteit is onderbelicht gebleven. Dit is niet alleen een Nederlandse aangelegenheid, maar ook een Europees verschijnsel. Zo blijkt in de meeste Europese landen al 90% (of meer) van de kleine wateren tot 10 hectare te zijn verdwenen. Deze achteruitgang is te verklaren uit de afnemende economische betekenis van kleine wateren. Zo zijn veedrinkpoelen niet meer noodzakelijk, is de grondwaterspiegel vanwege de landbouw sterk verlaagd en heeft er schaalvergroting plaatsgevonden waarbij kleine landschapselementen moesten wijken. Dat heeft vergaande consequenties voor de soorten die van dit habitat afhankelijk zijn. Deze resterende ‘Oases van biodiversiteit’ zijn daarom enorm van belang als ecologisch ‘netwerk’ binnen Nederland. De meeste (bedreigde) soorten van kleine stilstaande wateren en hun omgeving stellen eisen aan de kwaliteit van de wateren en aan de dichtheid van dit habitat in een bepaalde omgeving. De dispersieafstanden van veel soorten zijn gering, waardoor een relatief dicht netwerk aan wateren en geschikt landhabitat van groot belang is. Hoewel de huidige wateren nog steeds een grote rijkdom aan biodiversiteit vertegenwoordigen, zijn ze wel in toenemende mate in kwaliteit achteruit gegaan en steeds geïsoleerder komen te liggen. De aanleg en het beheer van kleine wateren is dan ook van zeer groot belang. Niet voor niets heeft het European Pond Conservation Network (EPCN) in het voorjaar van 2008 tijdens haar derde congres in Valencia (Spanje) een “Pond Manifesto” uitgebracht. Hierin is een krachtige oproep gedaan ter bescherming en ontwikkeling van kleine wateren voor behoud van biodiversiteit in Europa. Het project ‘Oases van Biodiversiteit’ geeft binnen Nederland invulling aan deze oproep. Belangrijkste onderdelen van het project zijn:
 

  • Opstellen handleiding voor onderhoud en aanleg van kleine wateren (‘zie ‘Aanleg & Beheer’)
  • Bepalen van hotspots van kleine wateren in Nederland (zie ‘Oases’)
  • Concrete uitvoeringsmaatregelen
  • Opstellen kaartmodule van kleine wateren en terrestrische landschapselementen
    (zie ‘Module’)
  • Inbedding in een Europees netwerk (EPCN

Binnen het project ‘Oases van Biodiversiteit’ is invulling gegeven aan concrete uitvoeringsmaatregelen in drie provincies: